Đi xem máy lọc nước cho gia đình, bạn sẽ gặp cả loạt tên gọi: RO, Nano, UF, than hoạt tính, đèn UV. Mỗi công nghệ giữ lại một nhóm chất khác nhau. Hiểu đúng từng loại thì bạn chọn được hệ lọc hợp với nguồn nước nhà mình, thay vì chọn theo lời quảng cáo.
UF hay có mặt trong máy lọc không dùng điện, bộ lọc đầu nguồn hoặc một cấp trong hệ lọc nhiều tầng. Vậy màng lọc UF là gì, lọc được những gì và khác RO, Nano ở chỗ nào? Điểm đáng nhớ nhất: UF lọc cặn và vi khuẩn khá kỹ nhưng không lấy đi khoáng hòa tan trong nước.
Màng lọc UF (siêu lọc) là màng có lỗ rất nhỏ, cho nước đi qua nhờ áp lực và giữ lại cặn lơ lửng, chất keo, rỉ sét cùng phần lớn vi khuẩn. Lỗ màng UF lớn hơn màng Nano và màng RO nên khoáng chất hòa tan vẫn đi qua. UF hợp với nước máy đã qua xử lý, thường dùng trong máy lọc gia đình hoặc làm một cấp của hệ lọc sinh hoạt, nhưng không loại bỏ được muối và kim loại nặng ở dạng hòa tan.
Màng lọc UF hoạt động thế nào
UF là viết tắt của Ultrafiltration, tiếng Việt gọi là siêu lọc. Nước được đẩy qua một lớp màng có lỗ rất nhỏ. Lỗ đủ nhỏ để chặn hạt lơ lửng, chất keo và vi sinh vật, nhưng vẫn để nước cùng phần lớn chất hòa tan đi qua.
Nguyên lý này giống cái rây bột trong bếp, chỉ khác là lỗ nhỏ hơn rất nhiều lần, mắt thường không thấy được. Thứ gì to hơn lỗ màng sẽ nằm lại một bên, nước sạch hơn sang được bên kia. Người ta gọi đây là lọc cơ học theo kích thước hạt: màng không dùng hóa chất, cũng không hút chất bẩn như than hoạt tính, mà chặn lại bằng độ nhỏ của lỗ.
Màng siêu lọc là gì?
Màng siêu lọc là một loại màng bán thấm có lỗ nhỏ hơn lõi lọc cặn thông thường nhưng lớn hơn màng Nano và màng RO. Màng bán thấm hiểu đơn giản là lớp vật liệu cho một số thứ đi qua và chặn một số thứ khác. Với UF, nước, khoáng và muối hòa tan đi qua được; cặn, chất keo và vi khuẩn phần lớn bị giữ lại.
Chất keo là những hạt cực nhỏ lơ lửng trong nước, làm nước hơi đục hoặc ngả vàng và để lâu cũng không lắng hết. Vì giữ được nhóm hạt này, nước sau màng UF thường trong hơn hẳn nước đầu vào. Khác biệt dễ thấy nhất là với nước máy chảy qua đường ống cũ hoặc bồn chứa lâu ngày chưa súc rửa.
Cấu tạo sợi rỗng của màng UF
Phần lớn màng UF dùng trong gia đình làm theo dạng sợi rỗng bó trong lõi. Mỗi sợi mảnh như sợi bún, ruột rỗng, thành sợi chính là lớp màng lọc. Rất nhiều sợi như vậy được bó lại trong một ống vỏ nhựa. Nước đi xuyên qua thành sợi, chất bẩn đọng lại trên bề mặt sợi.
Bó nhiều sợi giúp diện tích lọc lớn dù lõi nhỏ gọn. Diện tích lọc càng lớn thì nước chảy càng đều và màng càng lâu bị nghẹt. Trên bao bì hay hướng dẫn sử dụng, bạn có thể gặp các tên như “màng sợi rỗng”, “lõi UF” hay “màng siêu lọc”; về cơ bản đều nói về cùng một loại màng.
Vì sao UF vẫn giữ được khoáng?
UF giữ được khoáng vì lỗ màng lớn hơn ion khoáng hòa tan. Canxi, magie và nhiều khoáng chất khác tồn tại trong nước ở dạng ion, nhỏ hơn lỗ màng UF rất nhiều, nên đi qua gần như nguyên vẹn. RO thì khác: lỗ màng nhỏ tới mức chặn phần lớn ion, nên nước sau RO còn rất ít khoáng.
Chuyện giữ khoáng cũng có mặt trái. Một số chất có hại ở dạng hòa tan, như kim loại nặng, asen, nitrat hay muối trong nước nhiễm mặn, cũng đi qua màng UF giống hệt khoáng. Vì vậy giữ khoáng chỉ là ưu điểm khi nguồn nước sạch, tức là nước đầu vào vốn không nhiễm các chất hòa tan đó.
UF giữ lại gì và bỏ sót gì
Trước khi chọn màng UF, việc quan trọng nhất là biết rõ nó lọc được tới đâu. Màng này mạnh với nhóm chất có hình dạng hạt như cặn, bùn, vi sinh vật. Với nhóm chất đã tan hẳn vào nước, UF gần như không có tác dụng. Muốn hiểu nước thế nào thì được xem là đạt yêu cầu, bạn có thể đọc thêm bài nước sạch là gì để có cái nhìn tổng quát.
| Nhóm chất trong nước | Màng UF xử lý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cặn lơ lửng, bùn, rỉ sét | Giữ lại tốt | Nước trong hơn thấy rõ |
| Chất keo gây đục, ngả màu | Giữ lại phần lớn | Hiệu quả rõ với nước máy đường ống cũ |
| Vi khuẩn | Giữ lại phần lớn | Phụ thuộc chất lượng màng và độ kín khi lắp |
| Virus | Tùy từng loại màng | Xem thông tin nhà sản xuất công bố |
| Khoáng hòa tan như canxi, magie | Đi qua | Nước giữ vị tự nhiên |
| Muối, nước nhiễm mặn | Không xử lý | Cần màng RO |
| Kim loại nặng, asen dạng hòa tan | Không xử lý | Cần xét nghiệm và giải pháp chuyên biệt |
| Mùi clo, mùi lạ | Hầu như không | Cần thêm than hoạt tính |
Màng UF có lọc được vi khuẩn không?
Có, giữ vi khuẩn là thế mạnh chính của UF. Đa số vi khuẩn có kích thước lớn hơn lỗ màng siêu lọc nên bị chặn lại ở bề mặt sợi. Với virus, kích thước nhỏ hơn nhiều, khả năng giữ lại phụ thuộc từng loại màng, nên cần đọc kỹ thông tin do nhà sản xuất công bố.
Hiệu quả thực tế còn tùy cách dùng. Sợi màng bị gãy, gioăng lắp không kín hay lõi lâu ngày không vệ sinh đều có thể làm nước đi tắt qua chỗ hở. Vi khuẩn cũng có thể phát triển lại ở đường ống hoặc bình chứa phía sau màng. Vì thế, lắp đúng và bảo dưỡng định kỳ quan trọng không kém chất lượng của bản thân màng.
Vì sao UF không khử được mùi clo?
UF không khử được mùi clo vì clo dư trong nước máy ở dạng hòa tan, đi qua màng giống như khoáng. Nhiều chất gây mùi, gây vị lạ cũng vậy. Màng chỉ chặn được thứ có kích thước hạt, không bắt giữ được phân tử đã tan trong nước.
Muốn nước bớt mùi clo, hệ lọc thường có thêm lõi than hoạt tính. Than có bề mặt xốp, hút giữ nhiều chất gây mùi khi nước chảy qua. Nếu nhà bạn ngửi rõ mùi clo ở vòi, có thể tìm hiểu thêm về màng lọc than hoạt tính lọc nước trước khi chọn cấu hình máy.
So sánh màng UF với RO và Nano
UF, Nano và RO đều là màng lọc, khác nhau chủ yếu ở độ nhỏ của lỗ màng. Xếp từ lỗ lớn đến lỗ nhỏ: UF lớn nhất, Nano ở giữa, RO nhỏ nhất. Lỗ càng nhỏ thì càng giữ được nhiều chất hòa tan, nhưng cũng giữ luôn khoáng và cần áp lực đẩy nước mạnh hơn. Nếu đang phân vân giữa hai loại sau, bạn có thể đọc riêng bài công nghệ lọc nước Nano là gì.
| Tiêu chí | Màng UF | Màng Nano | Màng RO |
|---|---|---|---|
| Độ nhỏ của lỗ màng | Lớn nhất trong ba loại | Trung bình | Nhỏ nhất |
| Khoáng hòa tan | Giữ lại trong nước | Giữ lại một phần | Loại bỏ gần hết |
| Muối, kim loại nặng hòa tan | Không xử lý | Xử lý một phần | Xử lý được nhiều nhất |
| Áp lực vận hành | Thường đủ với áp nước máy | Thường thấp hơn RO | Thường cần bơm tăng áp |
| Điện năng | Nhiều mẫu không cần điện | Tùy thiết kế | Thường cần điện |
| Nước thải bỏ | Ít, chủ yếu khi xả rửa | Ít hơn RO | Có dòng nước thải khi lọc |
Nên chọn UF hay RO?
Nên chọn theo nguồn nước đầu vào, không theo công nghệ nào nghe hiện đại hơn. Nước máy đã qua xử lý thì UF thường đủ, nhất là khi bạn chủ yếu lo cặn đường ống và vi khuẩn. Nước giếng khoan, nước nhiễm mặn hoặc nghi có kim loại nặng thì UF không đáp ứng được; khi đó cần RO hoặc giải pháp xử lý chuyên biệt.
Một số gia đình chọn kết hợp: lọc UF đầu nguồn cho nước tắm giặt, rửa rau, còn máy RO đặt ở vòi bếp cho nước uống. Cách này tận dụng ưu điểm của cả hai mà không phải cho toàn bộ nước sinh hoạt qua màng RO. Chi tiết về loại màng lỗ nhỏ nhất có trong bài công nghệ lọc nước RO là gì.
UF khác Nano ở điểm nào?
UF và Nano khác nhau ở mức giữ chất hòa tan. UF gần như để toàn bộ khoáng và muối hòa tan đi qua, còn Nano giữ lại một phần. Nước sau Nano vì thế có thể ít khoáng hơn nước sau UF nhưng vẫn còn nhiều hơn nước sau RO. Nếu nguồn nước hơi cứng, đun hay đóng cặn trắng trong ấm, đây là khác biệt đáng cân nhắc.
Ứng dụng UF trong lọc nước sinh hoạt
Trong gia đình, màng UF thường xuất hiện theo ba cách. Mỗi cách giải quyết một nhu cầu khác nhau, nên biết trước giúp bạn không mua nhầm loại máy.
- Lọc đầu nguồn cả nhà: đặt sau đồng hồ nước hoặc bồn chứa, lọc nước cho tắm giặt, nấu ăn, rửa chén.
- Máy lọc nước không điện: đặt dưới bồn rửa hoặc trên bàn, chạy bằng áp lực nước máy.
- Một cấp trong hệ lọc nhiều tầng: làm lớp lọc tinh sau lõi lọc thô và than hoạt tính, hoặc lớp bảo vệ trước màng RO.
Khi nào nên dùng màng UF?
UF hợp với những nhà dùng nước máy nhưng hay gặp nước đục, có cặn. Ở nhiều chung cư và nhà phố tại TP.HCM, nước thường đục một lúc sau mỗi lần cúp nước rồi có lại, hoặc khi bồn chứa lâu chưa súc. Đây là tình huống UF xử lý tốt.
- Nước máy có cặn, rỉ sét hoặc hơi đục do đường ống, bồn chứa.
- Gia đình muốn giữ vị tự nhiên của nước, không muốn nước mất khoáng.
- Nhà không muốn tốn thêm điện hoặc thải bỏ nhiều nước khi lọc.
- Cần nước trong cho sinh hoạt chung như tắm rửa, rửa rau, nấu ăn.
Ngược lại, UF không hợp với nước giếng chưa xét nghiệm. Nước giếng có thể chứa sắt, asen hay các chất hòa tan khác mà màng siêu lọc không giữ được. Trường hợp này nên mang mẫu nước đi xét nghiệm ở đơn vị có chức năng trước, rồi mới chọn công nghệ lọc.
UF trong hệ lọc nhiều cấp
Trong hệ lọc nhiều cấp, mỗi lõi lo một phần việc và bảo vệ lõi phía sau. Lõi lọc thô chặn cặn to để màng UF không nghẹt nhanh. Than hoạt tính giảm mùi clo và một số chất hữu cơ. Màng UF sau đó lọc tinh cặn nhỏ, chất keo và vi khuẩn. Cách sắp xếp này giúp mỗi lõi bền hơn khi dùng chung.
Một số hệ lọc thêm đèn UV ở cuối như một lớp diệt khuẩn bổ sung, phòng khi vi khuẩn phát triển lại trong đường ống. Bạn có thể đọc thêm về công nghệ tia UV diệt khuẩn nước để hiểu cấp lọc này. Muốn nhìn toàn cảnh các lựa chọn, bài tổng hợp về công nghệ lọc nước phổ biến hiện nay so sánh đủ các loại trong cùng một chỗ.
Cách chọn và bảo dưỡng màng UF
Chọn màng UF không khó nếu bạn đi đúng thứ tự: biết nước nhà mình có vấn đề gì, rồi mới xem máy. Nhiều người làm ngược, chọn máy trước rồi mới thấy máy không xử lý được đúng thứ mình cần.
Cần kiểm tra gì trước khi mua?
- Chất lượng nguồn nước: nước máy hay nước giếng, có đục, có mùi, có nghi nhiễm mặn hay kim loại không.
- Thông tin lọc do nhà sản xuất công bố: màng giữ được những gì, có tài liệu kèm theo không.
- Lưu lượng phù hợp số người dùng: nhà đông người hoặc lọc đầu nguồn cần lõi lớn hơn.
- Chế độ xả rửa: có van xả ngược hay xả bề mặt để làm sạch màng không.
- Lõi thay thế dễ tìm: mua được lõi đúng loại khi cần thay.
Bao lâu nên thay màng UF?
Không có một mốc thời gian chung cho mọi màng UF. Tuổi thọ màng phụ thuộc chất lượng nước đầu vào, lượng nước lọc mỗi ngày và việc xả rửa có đều không. Cách đúng nhất là làm theo khuyến cáo của nhà sản xuất ghi trong hướng dẫn sử dụng.
Ngoài lịch thay, hãy để ý vài dấu hiệu màng đã yếu: nước chảy chậm hẳn dù áp lực nước máy bình thường, nước sau lọc đục lại, hoặc có mùi lạ. Gặp các dấu hiệu này, nên xả rửa màng trước; nếu tình trạng không cải thiện thì nên thay lõi mới.
Những sai lầm thường gặp khi dùng UF
- Nghĩ UF lọc được mọi thứ, kể cả nước nhiễm mặn hay kim loại nặng hòa tan.
- Bỏ qua lõi lọc thô, khiến màng UF nghẹt nhanh với nguồn nước nhiều cặn.
- Lâu không xả rửa, cặn bám dày làm giảm lưu lượng và hiệu quả lọc.
- Dùng cho nước giếng mà chưa xét nghiệm nguồn nước.
- Để bình chứa nước sau lọc lâu ngày không vệ sinh.
Phần lớn các sai lầm trên đến từ việc kỳ vọng sai về công nghệ. Khi hiểu UF là màng chặn hạt chứ không chặn chất hòa tan, bạn sẽ dùng đúng chỗ và bảo dưỡng đúng cách.
Những điểm cần nhớ về màng UF
- Màng UF lọc theo kích thước hạt, giữ lại cặn, chất keo và phần lớn vi khuẩn.
- Khoáng hòa tan đi qua màng, nên nước giữ vị tự nhiên; nhưng muối và kim loại nặng hòa tan cũng đi qua.
- UF hợp với nước máy đã qua xử lý; nước giếng hay nước nhiễm mặn cần xét nghiệm và công nghệ khác.
- Kết hợp lõi lọc thô, than hoạt tính và có thể thêm UV giúp hệ lọc hoàn chỉnh hơn.
- Xả rửa đều và thay lõi theo khuyến cáo của nhà sản xuất để màng lọc hiệu quả.
Các bài khác về nguồn nước và thiết bị lọc được tập hợp trong chuyên mục Nước sạch, tiện để bạn đối chiếu trước khi quyết định.
Nếu bạn cần chọn nước uống phù hợp cho gia đình hoặc văn phòng, hoặc muốn đặt nước giao tận nơi tại TP.HCM, thông tin từ đơn vị đối tác A LÔ Nước Suối có ở khung liên kết cuối bài.
Câu hỏi thường gặp về màng lọc UF
Nước qua màng UF có uống trực tiếp được không?
Điều này tùy nguồn nước đầu vào và thiết bị cụ thể. Nếu nhà sản xuất ghi rõ máy dùng cho nước uống và nguồn nước là nước máy đã qua xử lý, nhiều gia đình dùng trực tiếp. Khi chưa chắc về nguồn nước hoặc tình trạng màng, cách thận trọng là đun sôi trước khi uống.
Máy lọc nước UF có cần dùng điện không?
Nhiều máy lọc UF gia đình không cần điện vì chạy bằng áp lực của nước máy. Một số hệ lọc có thêm bơm, đèn UV hoặc bộ điều khiển thì vẫn cần điện. Nên xem thông tin kỹ thuật của từng máy để biết chính xác.
Màng UF có lọc được nước nhiễm mặn không?
Không. Muối trong nước nhiễm mặn ở dạng hòa tan, nhỏ hơn lỗ màng UF nên đi qua dễ dàng. Muốn xử lý nước nhiễm mặn, thường cần màng RO hoặc giải pháp chuyên biệt, sau khi đã xét nghiệm nguồn nước.
Nước sau màng UF còn khoáng không?
Còn. Khoáng chất như canxi, magie tồn tại ở dạng ion hòa tan, nhỏ hơn lỗ màng UF nên đi qua gần như nguyên vẹn. Đây là khác biệt lớn giữa UF và RO, vì màng RO giữ lại phần lớn khoáng trong nước.
Màng UF có cần xả rửa không?
Có. Cặn và chất keo bám dần trên bề mặt sợi màng, làm nước chảy chậm lại. Nhiều lõi UF có van xả để đẩy cặn ra ngoài. Tần suất xả rửa phụ thuộc chất lượng nước, nên làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
