Ly nước trên bàn mỗi ngày có thể là nước đun sôi để nguội, nước lọc từ máy, nước bình giao tận nhà hay chai nước khoáng mua ở cửa hàng tiện lợi. Tên gọi nghe na ná nhau, nhưng nguồn nước, cách xử lý và lượng khoáng bên trong lại khác.
Biết cách phân loại các loại nước uống phổ biến giúp bạn đọc nhãn dễ hơn, chọn đúng loại cho từng nhu cầu và tỉnh táo hơn trước những lời quảng cáo quá đà.
Nước uống phổ biến trong gia đình Việt gồm năm nhóm chính: nước đun sôi để nguội, nước lọc qua máy hoặc bình lọc, nước tinh khiết đóng chai, nước khoáng và nước kiềm. Các nhóm khác nhau ở nguồn nước, cách xử lý và lượng khoáng còn lại. Không có loại nào hợp với mọi người; nên chọn theo nguồn nước tại nhà, nhu cầu hằng ngày và thông tin rõ ràng trên nhãn.
Phân loại nước uống theo tiêu chí nào?
Cách dễ nhất để phân biệt là đặt ba câu hỏi: nước lấy từ đâu, được xử lý bằng cách nào và còn lại bao nhiêu khoáng chất. Trả lời được ba câu này, bạn sẽ biết một loại nước thuộc nhóm nào, dù trên bao bì ghi tên thương mại gì.
Tiêu chí nền tảng vẫn là nước phải an toàn để uống. Nếu muốn nắm phần gốc trước khi đi vào từng loại, bạn có thể đọc thêm bài nước sạch là gì để hiểu những yêu cầu chung về nước dùng trong sinh hoạt và ăn uống.
Có hai thuật ngữ thường gặp trên nhãn và trong lời giới thiệu máy lọc. TDS là tổng chất rắn hòa tan, tức lượng khoáng, muối và các chất tan khác có trong nước. Độ pH là thang đo mức axit hay kiềm của nước. Hai chỉ số này giúp mô tả nước, nhưng không tự nói lên nước đó tốt hay xấu cho sức khỏe.
| Loại nước | Nguồn thường gặp | Cách xử lý chính | Khoáng chất | Hợp khi |
|---|---|---|---|---|
| Nước đun sôi để nguội | Nước máy, nước giếng đã xử lý | Đun sôi rồi để nguội | Gần như giữ nguyên khoáng sẵn có | Nguồn nước đầu vào ổn định, uống tại nhà |
| Nước lọc | Nước máy qua máy hoặc bình lọc | Lọc cơ học, than hoạt tính, màng lọc, đèn UV tùy thiết bị | Tùy công nghệ: có loại giữ khoáng, có loại loại bỏ gần hết | Gia đình muốn chủ động nguồn nước |
| Nước tinh khiết | Nước đã xử lý tại nhà máy | Lọc nhiều cấp, đóng chai hoặc bình kín | Rất ít | Uống hằng ngày, văn phòng, pha chế |
| Nước khoáng | Mạch nước ngầm hoặc nước bổ sung khoáng | Xử lý nhưng giữ lại khoáng | Có, mức độ tùy nguồn | Muốn đổi vị, thích vị đậm |
| Nước kiềm | Nguồn tự nhiên hoặc máy điện giải | Điện phân hoặc bổ sung khoáng kiềm | Tùy loại | Thích vị mềm, đã hỏi ý kiến bác sĩ nếu có bệnh nền |
Ranh giới giữa các nhóm không phải lúc nào cũng tách bạch. Nước tinh khiết thực chất là nước lọc ở quy mô nhà máy, còn nhiều loại nước kiềm đóng chai lại được làm từ nước tinh khiết rồi bổ sung khoáng. Vì vậy, đọc nhãn vẫn là cách chắc chắn nhất để biết mình đang uống loại nào.
Nước đun sôi để nguội
Đây là cách xử lý quen thuộc nhất trong nhiều gia đình Việt. Nước máy hoặc nước giếng được đun sôi, để nguội rồi rót vô bình, ly để uống dần trong ngày. Ưu điểm lớn là dễ làm, không cần thiết bị riêng và chi phí thấp.
Khi nước sôi, nhiệt độ cao làm diệt phần lớn vi sinh vật thường gặp như vi khuẩn, virus và ký sinh trùng. Đó là lý do ông bà ta luôn dặn không uống nước lã. Một số người còn thấy mùi clo của nước máy nhẹ đi sau khi đun.
Đun sôi có làm sạch nước hoàn toàn không?
Không. Đun sôi không loại được kim loại nặng, hóa chất hòa tan, phèn hay cặn vôi có sẵn trong nước. Khi một phần nước bay hơi, các chất tan còn lại thậm chí đậm hơn so với lúc đầu.
Vì thế, nước đun sôi chỉ thật sự yên tâm khi nguồn nước đầu vào đã ổn. Nếu nước giếng khoan có mùi tanh, màu vàng hay để lại vệt gỉ trên chậu, nên lọc trước rồi mới đun, đồng thời cân nhắc kiểm tra mẫu nước tại cơ sở xét nghiệm uy tín.
Lớp cặn trắng bám đáy ấm thường là cặn vôi từ nước cứng. Nước cứng là nước có nhiều canxi và magie hòa tan. Cặn này làm ấm nhanh hỏng và nước có vị chát, nên vệ sinh ấm định kỳ.
Bảo quản nước đun sôi thế nào cho đúng?
Nước đã đun sôi vẫn có thể nhiễm khuẩn lại nếu để trong bình bẩn hoặc mở nắp. Vài thói quen đơn giản giúp giữ nước sạch lâu hơn:
- Bình chứa sạch, có nắp: ưu tiên thủy tinh, inox hoặc nhựa dành cho thực phẩm.
- Để nguội tự nhiên: không rót nước còn nóng vô chai nhựa mỏng.
- Dùng trong thời gian ngắn: đun mẻ vừa đủ dùng, không để nước qua nhiều ngày.
- Rửa bình thường xuyên: tráng rồi phơi khô trước khi đổ mẻ mới.
Nhược điểm của cách này là tốn thời gian, tốn ga hoặc điện, và khó chủ động khi nhà đông người hay vào mùa nắng nóng, lúc nhu cầu uống nước tăng lên.
Nước lọc và nước tinh khiết
Nước lọc là nước máy hoặc nước giếng đã đi qua máy lọc, bình lọc hay hệ thống lọc đầu nguồn tại nhà. Chất lượng nước lọc phụ thuộc thiết bị và việc bảo trì: cùng một máy, lõi lọc mới và lõi lọc quá hạn cho ra nước rất khác nhau.
Mỗi công nghệ giải quyết một phần việc. Than hoạt tính chủ yếu khử mùi, màu và một phần hóa chất; bạn có thể xem kỹ hơn ở bài về màng lọc than hoạt tính lọc nước. Đèn UV xử lý vi sinh vật, chi tiết có trong bài công nghệ tia UV diệt khuẩn nước.
Hai công nghệ màng được nhắc nhiều nhất là RO và Nano. Màng RO, hay thẩm thấu ngược, giữ lại gần như mọi chất tan nên nước ra rất ít khoáng, xem thêm ở bài công nghệ lọc nước RO là gì. Màng Nano có khe lọc lớn hơn và thường giữ lại một phần khoáng, được giải thích trong bài công nghệ lọc nước Nano là gì. Nếu cần cái nhìn tổng quan để so sánh, bài công nghệ lọc nước phổ biến hiện nay đặt các công nghệ này cạnh nhau.
Nước lọc tại nhà khác nước tinh khiết đóng chai ở điểm nào?
Khác biệt chính nằm ở nơi xử lý và cách kiểm soát. Nước tinh khiết được xử lý tại nhà máy, thường qua nhiều cấp lọc, khử trùng rồi đóng vào chai hoặc bình kín, có nhãn ghi nơi sản xuất, ngày sản xuất và hạn dùng.
Nước lọc tại nhà cho bạn chủ động lấy nước bất cứ lúc nào, nhưng chất lượng phụ thuộc vào việc thay lõi đúng hạn và vệ sinh máy. Nhiều gia đình kết hợp cả hai: dùng máy lọc cho nấu ăn, dùng nước bình cho uống trực tiếp hoặc ngược lại.
Nước tinh khiết ít khoáng có sao không?
Nước tinh khiết đúng là có rất ít khoáng vì quy trình lọc đã loại gần hết chất hòa tan. Tuy vậy, nước uống không phải nguồn dinh dưỡng chính; bữa ăn đa dạng mới là phần quan trọng. Nếu lo lắng về việc thiếu khoáng, nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thay vì tự đổi loại nước.
Nước khoáng
Nước khoáng là nước có sẵn các khoáng chất hòa tan như canxi, magie, natri hay bicarbonat. So với nước tinh khiết, nước khoáng thường có vị đậm hơn, có loại hơi mặn, có loại có ga. Mỗi nguồn nước cho ra một thành phần khác nhau, nên hai chai nước khoáng có thể khác vị rõ rệt.
Ga trong nước khoáng có thể là khí carbonic có sẵn từ nguồn hoặc được nạp thêm khi đóng chai. Nước có ga tạo cảm giác sảng khoái, nhưng một số người thấy đầy bụng nếu uống nhiều, nên tùy cơ địa mà chọn.
Nước khoáng thiên nhiên khác nước bổ sung khoáng thế nào?
Nước khoáng thiên nhiên lấy từ mạch nước ngầm, khoáng chất có sẵn trong nước từ tầng đất đá nơi nước chảy qua. Nhãn thường ghi tên nguồn và bảng thành phần khoáng.
Nước bổ sung khoáng thì khác: nhà sản xuất dùng nước đã lọc tinh khiết rồi thêm một số khoáng chất để điều chỉnh vị. Cả hai đều phổ biến; điều quan trọng là bạn biết mình đang mua loại nào. Cách phân biệt nhanh nhất là đọc tên loại nước và phần thành phần trên nhãn.
Có nên uống nước khoáng thay nước lọc hằng ngày không?
Câu trả lời tùy từng người và từng loại nước khoáng. Một số loại có lượng natri đáng kể, nên người theo chế độ ăn đặc biệt hoặc có bệnh nền cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Với người khỏe mạnh, nước khoáng thường được dùng như một lựa chọn đổi vị bên cạnh nước tinh khiết hoặc nước lọc. Nếu muốn uống lâu dài, hãy đọc kỹ thành phần, so sánh vài nhãn và để ý cảm nhận của cơ thể thay vì chỉ dựa vào lời quảng cáo.
Nước kiềm và nước ion kiềm
Nước kiềm là nước có độ pH cao hơn nước thông thường, tức nghiêng về phía kiềm trên thang đo. Trên thị trường, nước kiềm có ba dạng chính: nước kiềm tự nhiên từ một số nguồn khoáng, nước kiềm đóng chai được bổ sung khoáng, và nước ion kiềm tạo ra từ máy điện giải.
Máy điện giải dùng dòng điện để tách nước thành hai dòng: một dòng có tính kiềm để uống và một dòng có tính axit thường dùng cho việc khác. Vì cần điện và thiết bị riêng, loại nước này phụ thuộc nhiều vào chất lượng máy và nguồn nước đầu vào.
Nước kiềm có tốt hơn nước thường không?
Hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định điều đó. Nhiều lời quảng cáo gắn nước kiềm với việc trung hòa axit hay cải thiện sức khỏe, nhưng nghiên cứu về nước kiềm còn hạn chế. Nước kiềm có thể hợp với người thích vị mềm, nhưng không nên xem là thứ thay thế cho thuốc hay chế độ điều trị.
Người đang dùng thuốc thường xuyên hoặc có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi chuyển sang uống nước kiềm lâu dài. Đây là nguyên tắc chung với mọi thay đổi trong thói quen ăn uống khi cơ thể đang cần theo dõi y tế.
Cần lưu ý gì khi dùng máy điện giải?
Máy điện giải không lọc sạch nước thay cho bước lọc. Nguồn nước đầu vào phải sạch trước, nên nhiều máy được lắp kèm bộ lọc sơ cấp. Hãy làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất về chế độ nước nào dùng để uống, nước nào chỉ dùng để rửa.
Việc vệ sinh điện cực, thay lõi lọc đi kèm và kiểm tra máy định kỳ cũng quan trọng không kém việc chọn máy. Một chiếc máy tốt nhưng bỏ bê bảo trì vẫn có thể cho ra nước kém chất lượng.
Chọn loại nước nào cho gia đình?
Không có loại nước nào hợp cho mọi nhà. Nên chọn theo nguồn nước và nhu cầu thực tế của gia đình, rồi kết hợp vài loại nếu cần. Một số tình huống thường gặp:
- Nhà dùng nước máy ổn định: nước đun sôi để nguội hoặc nước lọc qua máy đều dùng được, miễn bảo quản và bảo trì đúng.
- Nhà dùng nước giếng: nên kiểm tra mẫu nước, lọc phù hợp rồi mới đun hoặc uống trực tiếp.
- Văn phòng đông người: nước tinh khiết dạng bình lớn tiện cho cây nước nóng lạnh, dễ thay và có nhãn rõ ràng.
- Đi làm, ra đường: chai nước nhỏ đóng kín tiện mang theo, tránh để trong xe đậu ngoài nắng lâu.
- Muốn đổi vị: nước khoáng hoặc nước kiềm có thể dùng xen kẽ, đọc kỹ thành phần trước khi uống thường xuyên.
Đọc nhãn nước đóng chai cần xem những gì?
Nhãn là nguồn thông tin đáng tin nhất khi mua nước. Hãy xem tên loại nước (tinh khiết, khoáng thiên nhiên, bổ sung khoáng hay kiềm), thành phần, tên và địa chỉ cơ sở sản xuất, ngày sản xuất, hạn dùng và hướng dẫn bảo quản. Nhãn thiếu thông tin cơ bản là lý do đủ để cân nhắc loại khác.
Với bình lớn dùng cho cây nước, nên đặt bình nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và vệ sinh vòi cây nước định kỳ. Bạn có thể tìm thêm các bài liên quan trong chuyên mục Nước sạch khi cần tra cứu sâu hơn.
Những điểm cần nhớ
- Nước uống phổ biến gồm nước đun sôi để nguội, nước lọc, nước tinh khiết, nước khoáng và nước kiềm, khác nhau ở nguồn, cách xử lý và lượng khoáng.
- Đun sôi diệt phần lớn vi sinh vật nhưng không loại được kim loại nặng hay hóa chất hòa tan.
- Chất lượng nước lọc tại nhà phụ thuộc công nghệ lọc và việc thay lõi đúng hạn.
- Nước khoáng và nước kiềm hợp để đổi vị; công dụng sức khỏe chưa đủ bằng chứng để khẳng định.
- Đọc nhãn và hỏi bác sĩ khi có bệnh nền là hai nguyên tắc an toàn nhất.
Nếu bạn cần chọn nước uống phù hợp cho gia đình hoặc văn phòng, hoặc muốn đặt nước giao tận nơi tại TP.HCM, thông tin từ đơn vị đối tác A LÔ Nước Suối có ở khung liên kết cuối bài.
Câu hỏi thường gặp về các loại nước uống
Nước lọc và nước tinh khiết có giống nhau không?
Không hoàn toàn. Nước lọc thường chỉ nước được xử lý tại nhà bằng máy hoặc bình lọc, chất lượng phụ thuộc thiết bị và việc bảo trì. Nước tinh khiết được xử lý tại nhà máy qua nhiều cấp lọc, đóng chai kín và có nhãn ghi rõ nơi sản xuất, hạn dùng.
Nước đun sôi để nguội để được bao lâu?
Không có một mốc chung cho mọi trường hợp vì còn tùy bình chứa, nhiệt độ phòng và cách rót nước. Cách an toàn là đun lượng vừa đủ dùng trong thời gian ngắn, đựng trong bình sạch có nắp và đổ bỏ nước cũ thay vì châm thêm nước mới vô.
Uống nước khoáng mỗi ngày có được không?
Nhiều người khỏe mạnh dùng nước khoáng xen kẽ với nước tinh khiết hoặc nước lọc. Thành phần mỗi loại khác nhau, có loại chứa natri đáng kể, nên hãy đọc nhãn trước. Người theo chế độ ăn đặc biệt hoặc có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên.
Nước kiềm có chữa được bệnh không?
Không nên xem nước kiềm là cách chữa bệnh. Các nghiên cứu về nước kiềm còn hạn chế và chưa đủ để khẳng định lợi ích sức khỏe cụ thể. Nếu muốn dùng lâu dài, nhất là khi đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền, nên trao đổi với bác sĩ trước.
Làm sao biết chai nước là nước khoáng hay nước tinh khiết?
Hãy xem tên loại nước ghi trên nhãn, thường là nước uống tinh khiết, nước khoáng thiên nhiên hoặc nước uống bổ sung khoáng. Nước khoáng thường có bảng thành phần khoáng chất, còn nước tinh khiết ít khi liệt kê khoáng. Nhãn cũng cần có cơ sở sản xuất và hạn dùng.
